Ontwijkende Persoonlijkheidsstoornis


De ontwijkende persoonlijkheidsstoornis wordt gekenmerkt door geremdheid en het gevoel minderwaardig te zijn. Daarnaast is een persoon met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis heel erg gevoelig voor kritiek of een negatief oordeel over hem/haar. Personen met deze aandoening beschouwen zichzelf als sociaal ondergeschikt of onaantrekkelijk. Ze willen wel sociale contacten leggen, maar vermijden dit omdat ze bang zijn voor afwijzing, vernedering of kwetsing.

Vaak is er sprake van verlegenheid en lijken hun klachten op die van een sociale fobie. Ze schamen zich voor innerlijke/uiterlijke tekortkomingen, die in hun beleving sterk uitvergroot zijn en verborgen moeten blijven voor hun omgeving. Wanneer ze in het openbaar een compliment krijgen, kunnen zij opeens meer lef en initiatief tonen.

 

Symptomen

De diagnose van een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis kan worden gesteld als er sprake is van vier of meer van de volgende situaties:

  • Ze vermijden werkzaamheden waarbij veel persoonlijk contact optreedt. Dit is uit angst voor kritiek, afkeuring of afwijzing.
  • Vindt het niet prettig om met andere mensen om te gaan. Tenzij hij/zij er zeker van is dat deze hen aardig zullen vinden.
  • Gaan intieme relaties uit de weg, uit angst om vernederd/uitgelachen te worden.
  • Voelen zich in nieuwe relaties geremt, omdat ze vinden dat ze tekortschieten.
  • Denken dat ze tekortschieten in sociale vaardigheden, denken onaantrekkelijk te zijn en denken minder waard te zijn dan anderen.
  • Is bezig met de gedachte in sociale situaties bekritiseerd/afgewezen te worden.
  • Neemt geen persoonlijke risico’s en wil niet betrokken raken bij nieuwe activiteiten omdat deze hem/haar in verlegenheid zouden kunnen brengen.

Herkenning

Hoewel veel mensen verlegenheid kennen en zich ook in vreemde situaties onzeker kunnen voelen is het moeilijk voorstelbaar hoe het moet zijn wanneer je dat voortdurend hebt. Mensen met een echte ontwijkende persoonlijkheidsstoornis krijg je niet vaak te zien. Wanneer het een familielid betreft of iemand die je van school of studie kent dan valt op dat diegene nooit mee op stap gaat. Leuk iets nieuws ondernemen, op avontuur uitgaan, een praatje met iemand aanknopen, dat is allemaal niets voor iemand met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis. Nogmaals: het zal niet gauw gebeuren dat je zo iemand echt goed leert kennen. Het erge is dat je dan waarschijnlijk al lang bent afgehaakt. Die zegt toch altijd nee, dat is een saaie. Wanneer je merkt dat je niet zo’n zin meer hebt om een bepaald iemand mee te vragen, altijd dat onzekere gedoe, dan heb je misschien te maken met iemand met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis. Wanneer het je lukt om toch nader tot zo iemand te komen dan merk je dat iemands persoonlijkheidsstoornis niets te maken heeft met aardig of niet aardig.

De overgevoeligheid die mensen met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis hebben voor de ongemakkelijke gevoelens die we allemaal kennen, maakt hen vreemd genoeg juist tot moeilijke mensen in de omgang. Het kan als eigenzinnig en dwingend ervaren worden wanneer iemand telkens maar zegt nergens aan mee te willen doen of nergens zin in te hebben. Wanneer het iemand betreft die vrij ver van je staat, een oppervlakkige kennis, dan hoef je daar niet veel zorgen over te hebben. De persoon zal zijn persoonlijkheidsstoornis eer aandoen en je ontwijken. In de omgang met naaste familieleden, goede vrienden of geliefden neem je daar niet graag genoegen mee.


Sommige mensen voelen zich bijzonder aangetrokken tot deze schuchtere mensen. Het zijn de stille wateren die diepe gronden doen vermoeden. En als de fantasie over diepe gronden heeft postgevat dan kan een ontdekkingstocht beginnen naar de persoon achter de stille en ontwijkende verschijning. Het kan bij iemand met een ontwijkende persoonlijkheid wel eens lang kunnen duren voordat je er achter bent dat het stille water toevallig een ondiep plasje was, maar gelukkig kan die ontdekkingstocht ook heel mooi zijn en tot goede relaties leiden.

 

Achtergrond

Zoals deze persoonlijkheidsstoornis is gedefinieerd komt hij relatief vaak voor. Schattingen lopen uiteen van 1 tot 10 procent van de bevolking. Er lijkt een biologische kwetsbaarheid aan ten grondslag te liggen die met het temperament samenhangt. Er is veel overeenkomst met de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis. Er kan heimelijk tevens sprake zijn van verslaving aan pijnstillende of kalmerende medicijnen.

 

Behandeling

Of psychotherapie helpt hangt helemaal af van het ontstaan van een goede samenwerkingsrelatie. Angst om afgewezen te worden kan de houding van de patiënt tegenover de therapeut zodanig kleuren dat de patiënt alleen maar bezig is zich zodanig te gedragen dat hij of zij denkt dat de therapeut het goed zal vinden. De therapeut moet zeer voorzichtig zijn dat hetgeen besproken wordt niet opgevat wordt als kritiek of afwijzing. Wanneer de therapeut de patiënt aanmoedigt om meer naar buiten te gaan en zich te begeven in voor hem of haar moeilijke situaties dan houdt dat ook een risico in. Een teleurstelling is namelijk het laatste waarop iemand met een ontwijkende persoonlijkheid zit te wachten.

In groepstherapie kan een patiënt ervaren welke beperkingen de persoonlijkheidsstoornis met zich meebrengt. Het zal moeilijk maar zeer leerzaam zijn dat deze beperkingen niet alleen voor de patiënt gelden, maar ook voor iedereen die de patiënt een warm hart toedraagt. Wanneer iemand met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis leert een beetje op te komen voor zichzelf en merkt dat dit gewaardeerd en beloond wordt, dan kan het zelfvertrouwen geleidelijk groeien.

Medicijnen tegen angst en depressie spelen bijna vanzelfsprekend een rol omdat angst zo’n belangrijk thema is. Mensen met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis kunnen ook gebaat zijn bij ß-blokkers zoals propranol (Inderal). Deze middelen verminderen de lichamelijke verschijnselen van zenuwachtigheid als trillen, zweten en hartkloppingen. Deze middelen staan bekend om hun gebruik bij podiumangst.

“Thea is 50 jaar en werkt al jaren in een fabriek. Haar baas heeft haar al vaker gevraagd of ze als voorwerkster wilde gaan werken maar dat vond ze allemaal onnodig. Van binnen leek het haar heel leuk maar was bang fouten te maken en had geen zin in die afgang en schaamtegevoelens. In relaties is ze altijd heel aanpassend. Ze zoekt dan ook mannen uit die zelf zwak zijn en voor wie ze kan zorgen. Daar is ze namelijk wel goed in. Ze springt op als hij haar vraagt om hem naar de kroeg te brengen en als hij boos wordt omdat zijn was niet gestreken is dan staat ze gelijk paraat om dit alsnog te doen. Vriendinnen heeft ze niet omdat vriendinnen te veel zeuren en altijd dingen willen doen die zij niet wilt. Wel heeft ze kennissen uit de kroeg die elk weekend zeuren over hun verschikkelijke leven. Dat vind Thea dan niet zo erg en ze voelt zich ook op haar gemak tussen deze mensen. Zij doen tenminste niet alsof ze meer zijn dan haar. Thea voelt zich snel minderwaardig en onbewust zoekt ze daarom mensen uit die weinig zinnigs te melden hebben zodat ze niet af kan gaan of stomme dingen kan gaan zeggen.”

terug

WordPress theme: Kippis 1.15